Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που όλα φαίνονται να διαλύονται. Μια απώλεια, ένα διαζύγιο, μια νέα αρχή, ακόμη και μια προαγωγή μπορούν να προκαλέσουν ένα δυνατό «κύμα» που κατακλύζει την καθημερινότητά μας. Αυτό το τρέμουλο, αυτή η αναστάτωση, είναι που στη συστημική θεραπεία ονομάζουμε αποσταθεροποίηση: είναι η ενέργεια ή η κατάσταση που προκύπτει από την ανατροπή της σταθερότητας ενός συστήματος, ή οργανισμού, καθιστώντας την κατάσταση ασταθή. Δεν είναι απλώς δυσφορία· είναι το σημείο όπου κάτι καινούργιο ετοιμάζεται να γεννηθεί.
Στη συστημική θεώρηση, η οικογένεια ή η ομάδα λειτουργεί σαν ένας ζωντανός οργανισμός που διατηρεί ισορροπίες. Όταν ένα μέλος αλλάζει – ένα παιδί γίνεται έφηβος, ένας γονιός συνταξιοδοτείται, μια σχέση λήγει – όλο το σύστημα καλείται να προσαρμοστεί. Ο Gregory Bateson (1972) περιέγραψε αυτή τη δυναμική ως κυκλική αιτιότητα: η αλλαγή δεν έχει μόνο μια αιτία, αλλά προκύπτει από τη συνεχή αλληλεπίδραση. Ο Salvador Minuchin (1974) τόνισε ότι μερικές φορές πρέπει να «σπάσουν» τα παλιά όρια για να δημιουργηθούν νέες, πιο υγιείς δομές.
Για πολλούς από εμάς, η αβεβαιότητα φέρνει φόβο. Το άγνωστο μπορεί να μοιάζει με κενό, κι όμως μέσα από αυτό το κενό ανθίζουν οι πιο αληθινές μας δυνατότητες. Είναι φυσιολογικό να νιώθουμε ότι χάνουμε το έδαφος κάτω από τα πόδια μας· αυτή η εμπειρία είναι συχνά το πρώτο βήμα προς κάτι βαθύτερο και πιο αυθεντικό.
Ένας γονιός που μετά από χρόνια φροντίδας νιώθει άδειος όταν τα παιδιά του ανεξαρτητοποιούνται, μια απώλεια ή σοβαρή ασθένεια, μια ξαφνική απόλυση και μια πληθώρα απρόσμενων αλλαγών που κλονίζουν την καθημερινότητα, φέρνοντας φόβο, θλίψη, αβεβαιότητα.. αλλά ωστόσο και τη δυνατότητα στο άτομο και την οικογένεια να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις και την υποστήριξη μεταξύ τους. Η αποσταθεροποίηση δεν σημαίνει ότι «κάτι πήγε στραβά»· σημαίνει ότι το σύστημα μεγαλώνει. Ο Jay Haley (1980) περιγράφει πώς η θεραπεία μπορεί να προσφέρει τον απαραίτητο χώρο ώστε οι άνθρωποι να αντέξουν αυτή τη μετάβαση χωρίς να χαθούν μέσα της.
Μέσα στην αναστάτωση μπορεί να κρύβεται μια σιωπηλή πρόσκληση: να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες μας, να πλησιάσουμε ξανά αυτούς που αγαπάμε και να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε όταν οι παλιές ταυτότητες σπάνε. Η συστημική σκέψη μας βοηθά να δούμε ότι ακόμη και οι πιο οδυνηρές ρωγμές στις σχέσεις μπορούν να γίνουν πύλες για ουσιαστικότερη σύνδεση.
Η αλλαγή δεν είναι εύκολη· συχνά μοιάζει με χαοτική καταιγίδα. Όμως, αν την αντιμετωπίσουμε με θάρρος και υποστήριξη, μπορεί να γίνει ο δρόμος προς μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, αυθεντικότητα και αγάπη.
Μαριστέλλα Παπαγεωργίου
Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικός θεραπευτικού Παιχνιδιού
